Hizmet Hareketi´nin öğretisini şekillendiren Fethullah Gülen Hocaefendi, kadın hakları konusunda somut çözüm önerileri dillendiren ve insanların kadın hakları konusunda kolektif bir şuur gelistirmesi icin harekete geçmesini talep eden bir Müslüman alimdir. Modern dünyada sözüne itibar edilen Müslüman alimler arasında, Kadın Haklarını istikrarlı bir şekilde savunan Hocaefendi, bu düşüncesini İslami kaynaklara getirdiği güncel yorumlarla da temellendirmiştir.
Eğitim yoluyla kadınları güçlendirme konusunda dünyada öncü çalışmalara imza atmış ve halen imza atmaya devam eden Hizmet Hareketi, Müslüman kimlikli kadınların toplumsal hayata aktif olarak katılmasını sağlamıştır. Kadın hakları ve kadınların fırsat eşitliği konusunda tüm insanlığın acilen yol alması gerektiği bir dünyada, Hizmet Hareketi de henüz ideal durumu oluşturmuş olmasa da son zamanlarda kadınların karar alma mekanizmalarında -kadınlara özgü konuların ötesinde de – yetkilere sahip olarak yer almaya başlamaları gözlenmektedir.
_____
Bu soruyu kapsayıcı bir sekilde yanıtlamak için bir yandan Hizmet Hareketi’nin öğretisini şekillendiren Hocaefendi´nin düşüncelerini, bir yandan da Hizmet Hareketi´nin bu konuyla ilgili pratiğini irdelemek gerekmektedir.
Hocaefendi´nin Perspektifinden Kadın Hakları
Hocaefendi´nin zaman içinde kamusal alanda toplumsal cinsiyet rollerine önceki yıllara nazaran daha fazla hak ve özgürlük odaklı bir bakış açısı kazandırdığı oldukça açık bir şekilde ifade etmek mümkündür. Bunu yaparken günümüzde sıklıkla eleştirilen toplumsal cinsiyet rollerini tarihi bağlamına oturtur ve onları İslam’ın temellerinden, kaynaklarından ayırır. Kültürel geleneklerin dinin ruhuna uymayan uygulamalarından bahseder. İlahi kaynakların yanlış yorumlanmasından oluşan gelenekleri irdelemek birçok konuda önemlidir, ancak toplumsal cinsiyet rolleri ve ilişkileri büyük ölçüde mevcut geleneksel güç yapılarını temsil ettiğinden, bunun bu konuda yapılmasının özel bir önemi vardır.
Erkeğin kadından üstün ya da kadının erkekten aşağı olmadiğını açıkça ifade eden Hocaefendi´nin, net bir şekilde, ama´sız, fakatsız bunu ifade ediyor olması, Hizmet Hareket´inin öğretisinin kadını erkekle eşit gördüğünün en somut kanıtlarından biridir. Ehli Sünnet ana akımı içinde bu kadar çok takipçisi olan bir Hareketin lideri olarak bu ifadeler oldukça önemli bir fonksiyonu eda etmektedir.
Hocaefendi´nin özellikle kadınların fırsat eşitliği açısından somut teklifleri de olmuştur: Kadınlardan devlet başkanı, ordunun üst kademesinde görevli, kadın bakan sayısının, erkek bakan sayısı ile eşitlenmesi gibi tekliflerde bulunan Hocaefendi 2018 yılında, Kadın Haklarının okul müfredatına dahil edilmesi gerektiğini, bu şekilde gelecek nesillerde kadın haklarının bugünkünden daha iyi bir seviyeye getirilmesini ümit ettiğini ifade etmiştir:
“Kadın haklarının kanuni çerçevede korunması ve kadınlara yönelik şiddet mevzuunda cezai müeyyideler devletin vazifesidir. Devletin aldığı tedbirler önemli olmakla birlikte sivil toplumun da bu gayrete dahil olması gerekir. Sivil toplum liderleri ve kuruluşları, entelektüeller, dini kanaat önderleriyle birlikte kadın haklarının muhafazası ve onlara yönelik şiddetin önüne geçilmesi mevzuunda kolektif şuurun geliştirilmesine katkı yapmalıdır.”
Özetle, Hizmet Hareketi´nin öğretisini şekillendiren Fethullah Gülen Hocaefendi, zaman içinde kadın hakları konusunda giderek daha rafine ve daha kapsayıcı/kuşatıcı bir söylem geliştirmekle kalmamış, geldiğimiz nokta itibariyle somut çözüm önerileri dillendiren ve insanların kadın hakları konusunda kolektif bir şuur gelistirmesi icin harekete geçmesini talep eden bir Müslüman alimdir. Modern dünyada sözüne itibar edilen Müslüman alimler arasında, Kadın Haklarını istikrarlı bir şekilde savunan Hocaefendi, bu düşüncesini İslami kaynaklara getirdiği güncel yorumlarla da temellendirmiştir.
Hizmet Hareketi’nin Pratiği
Hizmet hareketi, Türkiye´de dini hassasiyeti olan ve çoğunlukla muhafazakar olan toplum kesimlerinden gelen kadınları eğitim yoluyla güçlendirdi. Bu eğitim seferberliği öncü bir çalışma olarak kayda geçti. Ancak, tüm dünyada olduğu gibi eşit eğitim, eşit donanım, otomatik olarak idari / temsili pozisyonlara ve istihdam tarzlarına eşit erişim sağlamadı.
Hizmet Hareketi´nde olan müslüman genç kadınlar, bu küresel eğitim hareketine katılmak ve öğretmen ve eğitimci olarak çalışmak için 1990’larden itibaren üniversiteyi bitirir bitirmez dünya çapında 100’den fazla ülkeye göç etti. Kadınları eğitimle güçlendirerek, başkalarına da eğitim hizmeti sunmak icin mobilize etmek, takdiri hak eden bir başarıdır ve kayda değer bir örnektir.
Bu kadınların büyük bir çoğunluğunun aynı zamanda ailelerindeki bir önceki kuşaktan daha yüksek bir eğitime sahip oldukları ve böylelikle eğitim üzerinden sosyal mobilizasyonu sağladıklarını da göz ardı etmemek gerekir: Hizmet Hareketinin sağladığı bu açılım sayesinde dini hassasiyeti olan genç kadınlar aynı zamanda ailelerinin ilk üniversite eğitimini almış kadınları da olmuşlardır.
Netice itibariyle, kadınları güçlendirme açısından dünyada benzeri nadir görülen bir sosyal hareketten bahsediyoruz: Sayısal olarak bu kadar büyük bir oranda yüksek eğitimli kadın katılımcısı olan, kız çocuklarının eğitimini müdafa eden, onlara eğitime erişimi sağlayan, küresel ölçekte aktif olan Müslüman kökenli başka bir Hareket yok. Özellikle Afganistan ve Nijerya’daki aşırı terör tehdidine rağmen tüm sosyal sınıflardan kızlara eğitime erişim sağlayan Hizmet eğitim kurumlarının var olmuş olması, Hareketin kız çocuklarına eğitimi ne denli önemsediğinin bir göstergesidir.
Toplumsal cinsiyet eşitliğinin hareketin projelerinde ve etkinliklerinde merkezi bir yer tuttuğu söylenemez. Ancak artan bir farkındalık ve buna bağlı olarak da faaliyetlerde de bir artış olduğu da gözlemlenmektedir. Hareketin hızlı adaptasyon yeteneği ile birlikte, öğreti olarak Kadin-Erkek eşitliği konusundaki net duruşu, özellikle Müslüman, demokratik gruplar arasında, cinsiyet eşitliği konusunda iyi bir örnek olma potansiyeline sahip olmasını beraberinde getiriyor.
Kadının güçlendirilmesi konusunda idealler ile hayatın içinde uygulamalar arasındaki makasin giderek kapandığı bir süreçten bahsediyoruz. Hareketin ilk zamanlarından itibaren Hizmet’in vazgeçilmez bir parçası olarak var olan kadınların karar alma organlarında artık sadece kadınları ilgilendiren faaliyet alanlarında değil, bunun da ötesinde yetkilere sahip olması, doğru yönde atılmış önemli ve gerekli bir adımdır.